هوالرحمن

سازمان آموزش و پرورش استان سمنان

معاونت آموزش و نوآوري

گروه آموزش راهنمايي تحصيلي

استاندارد سازي شيوه هاي ياددهي و يادگيري درس ادبيات فارسی

شماره 1

آذر 1387

مقدمه

تحقیقات سالهای اخیر نشان می دهد که عدم توجه به درس ادبیات فارسی بخصوص در سال های اولیه تحصیل منتج به این شده است که فراگیران در دروس دیگر نیز دچار ضعف شده و در فهم سایر دروس دچار مشکل شوند. ادبیات به عنوان درس "مادر" باید در صدر توجه دبیران محترم قرار گیرد تا مهارت خواندن که یکی از اهداف مهم آموزشی است؛ انجام پذیرد. چرا که خواندن نه تنها یکی از مهم ترین مهارت هاست بلکه از ضروریات بشر محسوب می گردد. در واقع نه فقط درس ادبیات فارسی ،بلکه انگیزه یادگیری تمام دروس کم و بیش به میزان مهارت خواندن ارتباط دارد. "خواندن" و "درک و فهم" دو فرایند مرتبط با یکدیگرند و زمانی که مهارت خواندن به درستی انجام نگیرد؛ فرایند دوم که همان درک و فهم متون نوشتاری است؛ انجام نخواهد گرفت. مستندهای  فراوانی وجود دارد که ادبیات را زیر بنای یادگیری موفقیت آمیز می دانند . بهره گیری از ادبیات در یاد دادن برای یاد گرفتن شامل تمامی انواع آن می شود، مانند داستان گویی، داستان خوانی،  کتاب خوانی، شعر و سرود، نوشتن ، نقد کردن، تحلیل کردن و.... . استفاده از روش تدریس فعال و همگام با روز، روش های تدریس معلم را ویژگی خاص می بخشد. هدف از بیان این مطالب  آشنایی معلمان با روشهای نوین تدریس زبان و ادبیات فارسی واستفاده آنها در کلاس و غنا بخشیدن به محتوای دروس و حرفه ای بار آوردن معلمان و خدمت به اعتلای کیفیت آموزش وپرورش میهن عزیز اسلامی می باشد.[1]

گروه آموزش و پرورش راهنمایی در نظر دارد جهت افزایش آگاهی دبیران محترم مطالبی در قالب بروشورهای آموزشی تهیه و تدوین و به توالی در اختیار مجریان طرح قرار دهد . از شما دبیران محترم نیز تقاضا داریم با ارسال مطالب ارزشمند خود ما را در این راستا یاری نمایید . امید است که با برنامه ریزی صحیح شاهد اعتلای سند هویت و تمدن ایرانی باشیم.

روش های تدریس

1- روش تلفیقی در دروس

زمان نسبتاً زیادی از نظریه ی آمیختگی یا در هم تنیدگی علوم مختلف می گذرد وقتی به یاد دادن ادبیات می پردازیم، نه تنها خواندن، نوشتن، هجی کردن، جمله سازی، و ساده نویسی را یاد می دهیم ، بلکه می توانیم وارد حوزه ریاضیات هم بشویم، به علوم طبیعی وزیستی هم تلنگری بزنیم و فعالیتهای گروهی و اجتماعی را مطرح کنیم .معلمانی که درحرفه ی خود به مهارت رسیده اند، مدام در پی آنند تا ببینند چگونه می توان ریاضی را در ورزش یاد داد؛ شعر و سرود را به علوم پیوند زد، تاریخ را با ادبیات در آمیخت و مباحث علوم دینی را  با علوم دمساز کرد و در نهایت ، چگونه می توان زندگی واقعی را در درسها نشان داد. ما معلمان، نمونه های بسیار زیادی داریم که دانش آموزانمان می فهمند و یاد هم می گیرند ولی نمی توانند آن چه را فهمیده اند، یا یاد گرفته اند، بیان کنند و به موقع از آن ها سود ببرند. در این صورت، باید اعتراف کنیم که آن ها مطالب را درک نکرده اند، یا بهتر بگوییم يادگيری های موفقیت آمیز نداشته اند.

ما می توانیم معلمان دروس دیگر را با خود همراه کنیم بدین صورت برنامه ای به عنوان «همین حالا بنویس» برنامه ای است به منظور نوشتن برای يادگيری در دروس دیگر. برنامه ای که فقط چند دقیقه وقت کلاس را می گیرد؛ اما هم به نفع شاگردان و هم به نفع معلمان است. فرصت را برای دانش آموزان فراهم می کند تا به مبادله اندیشه ها و باورهای خود بپردازند و علاقه آن ها را نسبت به موضوعی که یادمی گیرند افزایش می دهد. به طور مثال سوالی قبل از ورود معلم به کلاس روی تخته سیاه نوشته می شود و هر دانش آموز باید به تنهایی به این پرسش پاسخ دهد و آن چه را که در درس یا درس های گذشته یاد گرفته است به دقت بنویسد. پاسخ دادن به این پرسش، وقت زیادی نمی گیرد، - چند دقیقه، آن هم قبل از شروع درس-  وقتی بچه ها نوشتن را تمام کردند معلم از چند نفر می خواهد داوطلبانه پاسخشان را بخوانند و سپس به جمع آوری تمام نوشته ها می پردازد. این راهکار می تواند به دانش آموزان کمک کند تا بهتر یاد بگیرند و آن را بیان کنند. پاسخ های نوشتاری دانش آموزان می تواند در اختیار معلم ادبیات آن مدرسه هم قرار بگیرد.

2- شرح حال نویسی به زبان ریاضی

بچه ها را تشویق کنید تا احساس خود را درباره هر یک از افراد و گروه های ریاضی کلاس خود بنویسند. از داستان های معما گونه قدیمی که مجهولات ریاضی سرگرم کننده ای در درون خود دارند برای بچه ها تعریف کنید؛ سپس از آن ها بخواهید داستان دیگری بسازند و بنویسند و معمایی در دل آن بگنجانند.  برای این مساله توضیح گام به گام بنویسند و تشریح کنند چگونه این مساله، حل می شود. نوشته ها طوری باشد که یک دانش آموز دیگر، به طور کامل آن را بفهمد و درک کند. سپس دانش آموزان نوشته ی خود را با یکی از دوستان خود عوض کنند و هر یک به اصلاح نوشته ی دیگری بپردازند.

3- شعر ابزار آموزشی

با شعر می توان زبان آموزی دانش آموزان را توسعه داد، هوشياری و تیزبینی را در احساسات و تجربه های آن ها سرانید؛ کنجکاوی آن ها را برانگيخت؛ فعالیت های جمعی و گروهی را در آن ها تقویت نمود، آن ها را به تحرک واداشت، معلمان خلاق و مبتکر می توانند دامنه تجربیات بچه ها را وسعت بخشند، علاقه آن ها را به موضوع های مختلف افزایش دهند و در عین حال ذهن بچه ها را همواره زنده و سرخوش نگه دارند.

4- شیوه ی نمایشنامه ای (ایفای نقش )

در این شیوه دو یا چند دانش آموز موضوعی را به صورت نمایشنامه اجرا می کنند .این شیوه ی تدریس ،نیاز به مهارت های خاص بازیگری ندارد؛ بلکه معلم می تواند بنا به محتوای آموزشی مورد نظر، به ضرورت از آن استفاده کند .از ویژ گی های مهم شیوه ی ایفای نقش این است که زبان آموزان با نمایش وبازیگران آن ،ارتباط عاطفی برقرارمی کنند وبا هیجان، مراحل نمایش را مشاهده می کنند .به این طریق، دقت ،تمرکز حواس وتوجه به مطالب افزایش می یابد ویادگیری بهتر وموثرتر انجام می گیرد .هم چنین این شیوه برای مقابله با کم رویی وخجالتی بودن برخی زبان آموزان که در کار زبان آموزی مشارکت کم تری دارند، بسیار مفید است .

5-شیوه ی بحث گروهی

این شیوه که اساسا یک شیوه ی تدریس شاگرد محور است ، برای سطوح بالاتر از سطح پایه کاربرد دارد. مثلا برای جلسه های گفت وشنود در سطح متوسط پیشرفته ، فواید بسیار دارد .دراین شیوه معلم در کنار صحنه می ماند واجازه می دهد زبان آموزان با هم صحبت کنند وفقط گاهی به سوال های آنان پاسخ می دهند اجرای این روش از هر روش دیگر دشوارتر است ؛ چون معلم بایدکاملا به روش مسلط باشد وزبان آموزان نیز با آمادگی قبلی وارد کلاس شوند .اداره کردن کلاس گفت وشنود به نحوی که همه ی زبان آموزان در گفت وگو شرکت کنند ودر باره ی اطلاعاتی که رد وبدل می شود ،علاقه نشان دهند،کاری مشکل است .در این زمینه روش مشاوره ای می تواند به موفقیت برنامه و آموزش زبان فارسی کمک زیادی کند .

منتظر شماره های بعدی باشید

هوالرحمن

در راستای اجرای طرح ها و برنامه های گروه آموزش راهنمایی تحصیلی، بخصوص طرح "استاندارد سازی شیوه یاددهی –  یادگیری درس ادبیات فارسی" موارد ذیل جهت اقدام اعلام می گردد :

1- طبق نظر سنجی به عمل آمده از دبیران محترم و پیرو تماس های تلفنی تعداد زیادی از همکاران و بنابر نظرات مطرح شده از سوی برخی از مسولین محترم(مدیران / روسای محترم آموزش وپرورش شهرستان ها/ مناطق معاونین محترم آموزش و نوآوری و کارشناسان محترم آموزش) استقبال مناسبی در تمامی سطوح مدیریتی استان در راستای اجرایی شدن این طرح بعمل آمده است لذا شایسته است کارشناسان محترم آموزش راهنمایی و مدیران  محترم مدارس فعالیت ها را به صورت خود جوش در سطوح شهرستان/منطقه و مدرسه اجرا نمایند تا در پایان سال تحصیلی شاهد نتایج مطلوب اجرای طرح باشیم. لذا کارشناسان محترم آموزش راهنمایی حداقل "یک اقدام عملیاتی" خود را راستای اجرای مناسب تر برنامه حداکثر تا تاریخ    15/ 9/ 87 جهت اجرایی شدن به مدارس اعلام نمایند . مدیران مدارس نیز می توانند با کمک کلیه دبیران بخصوص دبیران محترم ادبیات فارسی راه کارهای مناسب کیفیت بخشی(روخوانی،روان خوانی ،درک مطلب و...) را اجرا نموده و اقدامات خود را در این زمینه بصورت مکتوب به سازمان ارائه نمایند . لازم به ذکر است به بهترین مجریان طرح های ابتکاری هدایایی به رسم یاد بود از سوی گروه آموزش راهنمایی اهدا خواهد شد .

2- تشکیل کار گروه های تخصصی باحضور اساتید برجسته استانی و کشوری بصورت شهرستانی و یا قطبی برای کلیه دبیران و بخصوص دبیران محترم ادبیات فارسی لازم الاجرا می باشد. خواهشمند است کارشناسان محترم آموزش راهنمایی با همکاری اعضای محترم دبیرخانه های گروه های آموزشی در دو قطب شرق و غرب هر چه سریعتر نسبت به این اقدام مهم برنامه ریزی نمایند .

3- گروه آموزش راهنمایی تحصیلی در تلاش انتشار بروشورهایی جهت استفاده همکاران محترم می باشد در این مجموعه،  سوالاتی از هر شماره بروشور طراحی و به صورت مسابقه در وبلاگ گرو ه آموزش راهنمایی تحصیلی به آدرس

www.rgsem.blogfa.com

گنجانده خواهد شد همکاران محترم جهت دریافت اطلاعات بیشتر می توانند به این وبلاگ مراجعه نمایند .

4- با توجه به پیشنهاد برخی از همکاران محترم مبنی براستفاده بیشتر از پتاسیل مجلات رشد مقرر شد سوا لات آزمون کتاب خوانی پایه اول راهنمایی، همانند پایه دوم از مجلات رشد سه ماهه" مهر،آبان و آذر" طراحی گردد. نکات مهم:

4-1: مسابقه مجلات رشد ویژه دانش آموزان  پایه اول و دوم راهنمایی کلیه مدارس استان به صورت داوطلبانه قابل اجرا خواهد بود لذا شایسته است مدیران محترم براساس فرم  پیوست نسبت به ثبت نام دانش آموزان اقدام نمایند.

4-2: مبلغ دریافتی جهت شرکت در مسابقه  8000   ریال (هشتصد تومان) می باشد. لازم به ذکر است این مبلغ فقط جهت شرکت در مرحله اول مسابقه می باشد.

جدول بر آورد هزینه های دریافتی

لازم به ذکر است مدیران محترم وجوه دریافتی را حداکثر تا تاریخ 28/9/87 به  شماره حسابی که از سوی مدیریت /اداره آموزش وپرورش شهرستان /منطقه اعلام می گردد واریز و فیش واریزی را بهمراه لیست تنظیمی تا تاریخ مذکور به کارشناسی آموزش راهنمایی تحویل فرمایند .

تذکر: آموزشگاههایی که در ابتدا و یا در طول سال تحصیلی مبالغی را تحت عنوان هزینه ی مجلات رشد از اولیا دریافت نموده اند نمی توانند مجددا به عنوان این طرح از اولیا وجهی دریافت نمایند .

4-3: در هر دو مرحله ی برگزاری آزمون مقایسه و رقابت دانش آموز فقط در پایه ی تحصیلی مربوط به خود صورت می پذیرد. لذا شایسته است در ارسال اسامی نهایت دقت صورت پذیرد تا مشخصات دانش آموزان در لیست تنظیمی مربوط به پایه ی تحصیلی مناسب خود نوشته شود . در پایا ن، مراحل برگزاری آزمون نیز اسامی برندگان به صورت جداگانه اعلام خواهد شد.  لازم به ذکر است در مرحله ی اول نوع سؤال برای هر دو گروه به صورت مشترک خواهد بود .

4-4: به منظور تقدیر از عملکرد مدیران محترمی که بهترین عملکرد را در اجرای این برنامه داشته اند (اعم ازجذب  دانش آموزان جهت شرکت در مسابقه / اجرای ابتکارات و خلاقیت های منحصر به فرد در اجرای برنامه و ... )  همزمان با انتشار بروشورها در وبلاگ گروه آموزش راهنمایی ضمن معرفی آموزشگاهها، و مدیران برتر ، هدایایی به رسم یاد بود اهدا خواهد شد .

4-5: هدایای نفرات برتر استانی به تفکیک هر یک از پایه های تحصیلی:

در پایان اجرای طرح به بیست و پنج نفر از برگزیدگان، جوایز ارزنده ای (نقدی/غیرنقدی یا اردوی سیاحتی – زیارتی) اهدا خواهد شد.

تذکر 1:

باتوجه به تغییرات محتوای آزمون زمان برگزاری آزمون متعاقبا اعلام خواهد شد .

تذکر 2:

 تعدادی از دانش آموزان در ابتدای سال تحصیلی، جهت استفاده از مجلات، ثبت نام نموده اند و ماهانه مجلات را دریافت می نمایند. متذکر می گردد  این دسته از دانش آموزان جهت شرکت در مسابقه هیچ وجهی را پرداخت نخواهند کرد.

لیست ثبت نام دانش آموزان  پایه ی اول راهنمایی مدرسه ....... شهرستان / منطقه ................

نام و نام خانوادگی مدیر آموزشگاه                نام و نام خانوادگی مجری طرح              تاییدیه کارشناسی آموزش راهنمایی

تعداد مجلات مورد نیاز آموزشگاه در این پایه:                         مبلغ جمع آوری شده:                     ریال

شماره تلفن آموزشگاه همراه با پیش شماره:      

لیست ثبت نام دانش آموزان  پایه ی دوم  راهنمایی مدرسه ........... شهرستان / منطقه ...............

نام و نام خانوادگی مدیر آموزشگاه                نام و نام خانوادگی مجری طرح              تاییدیه کارشناسی آموزش راهنمایی

تعداد مجلات مورد نیاز آموزشگاه در این پایه:                           مبلغ جمع آوری شده:                     ریال

شماره تلفن آموزشگاه همراه با پیش شماره: